Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх 2026 оны есдүгээр сарын 23-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Ерөнхий санал шүүмжлэлийн үеэр Монгол Улс 2048-2049 оны хугацаанд НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүнээр сонгогдох нэрээ албан ёсоор дэвшүүлж буйгаа зарлав.

Тэрбээр Монгол Улс НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүнээр ажиллаж байгаагүй 58 улсын нэг болохыг онцолж, олон улсын хамтын нийгэмлэгийн өмнө тулгарч буй асуудал, сорилтуудад хамтын шийдэл олоход хувь нэмрээ оруулахыг эрмэлзэж буйгаа илэрхийлсэн юм. Ерөнхийлөгч мөн НҮБ-ын шинэчлэлийн цөмд Аюулгүйн Зөвлөлийн шинэчлэл байх ёстой гэсэн зарчмын байр сууриа дахин нотолж, байнгын болон байнгын бус гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэх, хөгжиж буй орнуудын төлөөллийг зохих ёсоор хангах, үйл ажиллагааг илүү нээлттэй, ил тод болгохыг чухалчилжээ.

Монгол Улс 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүнээр элссэнээс хойш олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг бэхжүүлэхэд идэвхтэй оролцож ирсэн.

Сүүлийн 30 жилийн хугацаанд 23 мянга гаруй цэрэг, цагдааг НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд илгээж, дэлхийн олон бүс нутагт хувь нэмрээ оруулсан төдийгүй өөрийн нутаг дэвсгэрээ цөмийн зэвсэггүй бүс хэмээн зарлаж, энэ статусыг олон улсын хуулийн хүрээнд баталгаажуулах чиглэлээр тууштай ажиллаж ирсэн нь тус улсын нэр дэвших үндэслэлийн нэг болж байна.

НҮБ-ын Дүрмийн 23 дугаар зүйлд зааснаар Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүдийг Ерөнхий Ассамблей жил бүр таван суудалд сонгодог бөгөөд сонгохдоо нэн тэргүүнд тухайн улсын олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах, НҮБ-ын бусад зорилгод оруулсан хувь нэмрийг, мөн газарзүйн тэгш хуваарилалтыг харгалзан үздэг. Нэр дэвшигч Ерөнхий Ассамблейн оролцсон гишүүдийн гуравны хоёрын санал авснаар сонгогдох бөгөөд бүрэн эрхийн хугацаа хоёр жил байдаг. Дууссан гишүүн шууд дахин сонгогдох боломжгүй. Суудлуудыг бүс нутгийн бүлгүүдээр хуваарилдаг бөгөөд Африк гурав, Ази-Номхон далай хоёр, Зүүн Европ нэг, Латин Америк ба Кариб хоёр, Баруун Европ болон бусад бүлэгт хоёр суудал оногддог.

Байнгын бус гишүүд Аюулгүйн Зөвлөлийн бүх шийдвэрт нэг саналтай оролцдог ч хориг тавих эрхгүй. Мөн чанарын асуудлаар есөөс доошгүй гишүүний дэмжлэг (байнгын таван гишүүний зөвшөөрлийг оролцуулан) шаардлагатай байдаг. Тэд Зөвлөлийн сар бүр ээлжлэн даргалах, олон улсын мөргөлдөөн, хориг арга хэмжээ, энхийг сахиулах ажиллагаа зэрэг чухал хэлэлцүүлэгт оролцож, жижиг, дунд орнуудын дуу хоолойг илэрхийлэх үүрэгтэй.

Одоогийн байдлаар (2026 оны есдүгээр сарын сүүлч) Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүдээр Бахрейн, Колумб, Бүгд Найрамдах Конго Ардчилсан Улс, Дани, Грек, Латви, Либери, Пакистан, Панам, Сомали улсууд ажиллаж байна. Үүнээс Дани, Грек, Пакистан, Панам, Сомали улсын бүрэн эрх энэ оны эцэст дуусаж, 2027 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс Австри, Киргизстан, Португал, Тринидад ба Тобаго, Зимбабве улсууд шинээр орно.

Монгол Улсын энэхүү нэр дэвших нь урт хугацааны дипломат зорилтын илэрхийлэл бөгөөд олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах үйлсэд илүү идэвхтэй оролцох хүсэл эрмэлзлийн нотолгоо юм. Сонгууль болох хугацаа болоогүй байгаа ч одооноос бэлтгэлээ хангаж, олон улсын дэмжлэг цуглуулах ажил эхлэх төлөвтэй байна.