Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийн ялгаруулалт уур амьсгал, хүний эрүүл мэнд, нийгмийн сайн сайханд бодит аюул учруулж буйг шинжлэх ухааны нотолгоогоор дахин баталгаажуулсан томоохон олон улсын судалгааг АНУ-ын National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine 2025 оны төгсгөлд олон нийтэд танилцуулсан билээ. Энэхүү тайланд сүүлийн 15 гаруй жилийн хугацаанд хийгдсэн мянга мянган эрдэм шинжилгээний судалгааг нэгтгэн дүгнэж, хүлэмжийн хийн ялгаруулалт нь зөвхөн байгаль орчинд төдийгүй хүний эрүүл мэнд, эдийн засаг, нийгмийн тогтвортой байдалд ноцтой нөлөө үзүүлж байгааг “маргаангүй шинжлэх ухааны баримт” хэмээн тодорхойлжээ. Энэ шинэчлэгдсэн тайлан нь 2009 онд Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн (EPA) гаргасан “хүлэмжийн хийн ялгаруулалт эрүүл мэнд, сайн сайханд аюул учруулж байна” гэсэн дүгнэлтийг илүү баттай нотолгоотойгоор дахин дэмжсэн баримт бичиг болж буй юм.

Дэлхий нийт жил бүр 38 тэрбум тонноос дээш нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO₂)-ийг агаарт ялгаруулж байна; энэ нь 2010 оноос 10 хувиар өссөн хэмжээтэй бөгөөд агаар дахь CO₂ концентраци двух сая жилд байгаагүй өндөр түвшинд, 423.9 ppm (хувь нэгж) хүрчээ. Энэ нь 1957 оноос хойших хамгийн ихээхэн өсөлттэй байдал юм.

Эдгээр хүлэмжийн хийн ялгаруулалт нь олон эх үүсвэрээс бий болж байна: түлш боловсруулах салбар, цахилгаан үйлдвэрлэл, тээвэр, үйлдвэрүүд гэх мэт. Жишээ нь 2025 оны эхний 10 сарын байдлаар Хятадад нийт хүлэмжийн хийн ялгаруулалт 14.53 тэрбум тонн CO₂-ийн тэнцэх хэмжээтэй байжээ (метан, N₂O болон бусад хийн нийлбэрээр)

Эдгээр хийнүүд нь зөвхөн уур амьсгалыг халаахгүй, хүний эрүүл мэндийг шууд хордуулах эрсдэлтэй. Дэлхийн хэмжээнд 1.6 тэрбум хүн нүүрстөрөгчийн болон бусад утаа, PM2.5 зэрэг нарийн ширхэгтэй бохирдуулагчидтай ойр амьдардаг гэж судалгааны мэдээлэл илэрхийлсэн нь хүний эрүүл мэндэд хортой нөлөөтэй байгааг харуулж байна. Тухайлбал энэ бохирдол жил бүр 8.7 сая хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө / нас баралт үүсгэж байна гэж тооцогддог.

National Academies-ийн тайланд дурдсанаар:

• Нийтлэг нотолгоо нь хүний үйл ажиллагаанаас үүссэн хүлэмжийн хийн ялгаруулалт нь дэлхийн гадаргууг халааж, уур амьсгалын өөрчлөлтийг түргэсгэж байгааг баттай харуулж байна. Энэ нь шинжлэх ухааны олон шугамаар тодорхойлогддог бөгөөд байгалийн өөр хүчин зүйлүүд (жишээ нь нарны туяа, галт уулын дэлбэрэлтийн ялгаруулалт) нь энэ үр дагаврыг тайлбарлахад хангалтгүй байна
• Хүлэмжийн хийн ялгаруулалт нь хүний эрүүл мэндэд шууд болон шууд бус байдлаар халуун давалгааны үед үхэл, зүрх судасны өвчлөл, амьсгалын замын өвчний эрсдлийг нэмэгдүүлж байна. Уур амьсгалын хэт халалт, агаарын чанарын муудах байдал, халдварт өвчний тархалт нь иргэдийн нас баралт, өвчлөл, эмнэлгийн ачааллыг нэмэгдүүлж буйг олон улсын олон судалгаа харуулсан байна
• Түүнчлэн уур амьсгалын өөрчлөлт нь хүмүүсийн нийгмийн сайн сайхан байдалд нөлөөлж, хөдөлмөр эрхлэлт, амьдралын чанар, гэр бүл, нийгмийн тогтвортой байдалд урт хугацааны сөрөг үр дагавартай болохыг тайланд онцолжээ.

Энэ шинэ тайлан нь дэлхийн улс орнуудын бодлого, олон улсын уур амьсгалын COP зэрэг хэлэлцээрүүдэд шинжлэх ухааны үндэслэлийг бататгаж өгч байгаа ч, бодит тоон өртөг, эдийн засгийн зардал, нас баралт, өвчлөл гээд сөрөг үр дагаврын тооцоолол нь олон тооны салбарын судалгаанд харилцан адилгүй байдлаар гардаг байна. Гэсэн хэдий ч нийтлэг чиг хандлага нь хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг бууруулах нь хүн амын эрүүл мэнд, эдийн засгийн ачааллыг бууруулахад шууд ашиг тустай гэдгийг харуулсаар байна. 

Эх сурвалж: National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine