Шөнө дунд тогтсон нэгэн цагт, ялангуяа үүрийн 3–4 цагт гэнэт сэрж, сэтгэл түгшин дахин унтаж чадахгүй хөрвөөх нь биологийн тодорхой шалтгаантай болохыг нойр судлал тогтоожээ. Хүний биеийн биологийн цагийн дагуу стрессийн даавар болох кортизол өглөөний сэрэх цагтай зэрэгцэн (өглөөний 6–7 цагийн үед) аажмаар өсөж, биеийг сэрээх ёстой байдаг. Гэвч өдрийн цагаар архаг стресстэй байх эсвэл оройн цагаар сэтгэл санаа түгших үед гипоталамус-өнчин тархи-бөөрний дээд булчирхайн тэнхлэг (HPA axis) хэт мэдрэг болж, кортизолын оргил үе товлосон цагаасаа хамаагүй эрт буюу үүрийн 3–4 цагийн үед тасалдаж өсдөг байна. Энэ үед зүрхний цохилт түргэсэж, цусан дахь сахарын хэмжээ хэлбэлзэн, тархины сонор сэрэмжийн систем идэвхжсэнээр хүн гүн нойрноосоо шууд сэрж, толгойд янз бүрийн түгшүүртэй бодлууд эргэлдэж эхэлдэг.

Тиймээс шөнө дунд сэрээд байх үед өөрийгөө хүчээр унтуулах гэж бухимдахын оронд, өдрийн цагийн стрессийн менежмент болон унтахын өмнөх тайвшрах дадалд анхаарах нь уг тасалдлыг засах үндсэн түлхүүр юм. Гэхдээ үүрийн цагаар тогтмол сэрэх нь нойрны апноэ (амьсгал тасалдах хам шинж) эсвэл бамбай булчирхайн өөрчлөлт зэрэг бусад эрүүл мэндийн хүчин зүйлсээс ч үүдэлтэй байж болно.

Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн