2026 оны 4 дүгээр сарын 17-ны өдөр Дотоод хэргийн их сургууль, Монголын Хуульчдын холбоо болон Монголын Өмгөөлөгчдийн холбоо хамтран “Эрх зүйн процесст хиймэл оюуныг ашиглахад хүний эрхийг хангах нь” сэдэвт эрдэм шинжилгээний хурлыг амжилттай зохион байгууллаа.

Монголын Хуульчдын холбооны байранд болсон тус хурлаар технологийн үсрэнгүй хөгжил буюу хиймэл оюуныг хууль зүйн салбарт нэвтрүүлэхэд тулгарч буй эрх зүйн сорилтууд, хүний эрхийг хамгаалах боломжит шийдлүүдийг салбарын эрдэмтэн, судлаачид тал бүрээс нь хэлэлцэв.

Хурлын нээлтэд Хүний эрхийн Үндэсний комисс, Эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх асуудал хариуцсан гишүүн, доктор (Ph.D), профессор Я.Цэлмэн, Дотоод хэргийн Их сургуулийн Эрдэм шинжилгээ, инновацын газрын захирал, доктор (Ph.D), цагдаагийн хурандаа Ц.Азбаяр, Монголын Хуульчдын холбооны ерөнхийлөгч М.Мөнхбат, Монголын Өмгөөлөгчдийн холбооны ерөнхийлөгч Л.Данзанноров нар оролцож, хууль тогтоох болон хэрэгжүүлэх ажиллагаанд хиймэл оюуныг нэвтрүүлэхдээ хүний эрхийг дээдлэх, ил тод байдал, хариуцлагын талаар онцлон тэмдэглэлээ.

Эрдэм шинжилгээний хуралд хэлэлцэгдсэн илтгэлүүд нь онол болон практик ач холбогдол өндөртэй төдийгүй хиймэл оюуныг эрх зүйн процесст шатлан нэвтрүүлэх загвар, шүүхийн шинэчлэлийн туршлага, эрдэс баялгийн салбар дахь мэдээллийн ил тод байдал, хувийн мэдээллийн нууцлал зэрэг өргөн хүрээний сэдвүүдийг хөндсөн байна. Тухайлбал, доктор (Ph.D) Б.Өнөрмаа Хиймэл оюуны эрсдлийг үнэлэх эрх зүйн механизм, доктор (Ph.D) Т.Азжаргал орчин үеийн эрх зүйн шинжлэх ухаанд хиймэл оюуны үзүүлж буй нөлөөллийг шинжлэн дүгнэв.

Хурлаас гарсан нэгдсэн зөвлөмж буюу хэлэлцүүлгийн үр дүнд оролцогчид “Хүний эрхийг хамгаалсан хиймэл оюуны засаглал”-ыг төлөвшүүлэхэд чиглэсэн 6 чиглэл, 42 заалт бүхий иж бүрэн зөвлөмжийн төслийг боловсруулан баталлаа. Уг зөвлөмжид:

Хиймэл оюуны эрсдэлийг ангилах, үүссэн хохирлыг хариуцах этгээдийг зохицуулсан эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх, Шүүх, мөрдөн шалгах ажиллагаанд хиймэл оюуныг үе шаттай бөгөөд зөвхөн туслах шинж чанартай хэрэглэх, алгоритмын ил тод болон тайлбарлагдах байдлыг хангах техникийн стандарт тогтоох, хувийн мэдээллийн нууцлалыг хамгаалах дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх зэрэг асуудлуудыг тусгажээ.

Хурлын төгсгөлд Дотоод хэргийн их сургуулийн Хууль зүйн сургуулийн захирал, доктор, профессор Ш.Ариунбилэг хэлсэн үгэндээ: “Хиймэл оюун ухаан бол хүнийг орлох хэрэгсэл биш, харин хүний ажиллагааг дэмжих, шударга ёсыг хүртээмжтэй болгох туслах систем байх ёстой. Өнөөдрийн баталсан зөвлөмж нь Монгол Улсын дижитал шилжилтийн бодлогод хүний эрхийг баталгаажуулах суурь баримт бичиг болох болно хэмээн онцоллоо.

Тус эрдэм шинжилгээний хурал нь Монгол Улсын хууль зүйн салбарт хиймэл оюун ухааны засаглалыг тогтоох, инновацыг хүний эрхийн баталгаатай уялдуулах ач холбогдолтой арга хэмжээ боллоо.